Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

De Nederlandse vlag: een schimmig verleden/2

Toch is het niet terecht om te stellen dat Nederland voor 1937 officieel vlagloos geweest zou zijn. De vergadering van de Staten-Generaal van 25 september 1795 besloot namelijk om een door het Comité van Marine aangeboden model tot een nationale vlag benoemen. Zo werd besloten: 'Dat voortaan en in het toekomende de Nationale vlag van deezen Staat zal zijn de gewoone en altoos in gebruik geweest zijnde Bataafsche of zogenaamde Hollandse vlag, bestaande in drie evenwijdige en horizontale banden, van gelijke breedte, en van welken de bovenste rood, de middenste wit, of ongekleurd, en de benedenste blauw gekleurd is'. Dit zou later bekrachtigd worden in Koninklijke Decreten van 1806. De inlijving bij Frankrijk in 1810 ontnam feitelijk echter de grondslag aan de eerdere besluiten. Nederland werd een onderdeel van het Franse Rijk en kreeg daar de Franse vlag bij.

In november 1813 herkreeg Nederland echter zijn onafhankelijkheid. Een enthousiaste bevolking sierde het straatbeeld met effen oranje vlaggen – om de komst van de nieuwe koning Willem I te vieren - maar ook het rood-wit-blauw kwam weer tevoorschijn. Koning Willem I liet de vlag zoals hij haar aantrof: rood, wit en blauw. De koning Willem I herstelde namelijk het oorspronkelijke besluit van 1795 in zijn proclamatie van 6 december 1813. De oranjegezinden zouden echter het liefst de Prinsenvlag hebben terugzien. Deze discussie zou in de jaren daarna nog diverse malen opvlammen, zoals we ook hiervoor al zagen. Toch bleek er wel iets veranderd. De Amsterdamsche Courant van 24 november 1813 merkte op: 'De Hollandsche Vlag met Orange Cravatte versierd, [is] uit den Toren van hetzelfde Paleis uitgestoken'. Hier staan we blijkbaar bij het begin van de traditie om met de oranje wimpel de loyaliteit en verbondenheid met het Huis van Oranje te tonen.

Maar waar komt de vlag nu oorspronkelijk vandaan? Vele geleerden hebben zich daarover het hoofd gebroken. En naar het schijnt, is het definitieve verhaal nog steeds niet verteld. En mogelijk zal het verhaal wel nooit geheel verteld kunnen worden. Er is gewoon te weinig en vaak ook elkaar tegensprekende informatie. Oud secretaris-generaal van het minsiterie van Marine Mulller stelde in zijn boek uit 1862 met de titel 'De oorsprong der Nederlandsche vlag' dat de rood-wit-blauwe vlag al voor het jaar van het begin van de opstand – 1568 – in onze streken gemeengoed was. Hij meent, voornamelijk op basis van archiefonderzoek naar vlaggen van koopvaardijschepen dat de rood-wit-blauwe vlag zeer gebruikelijk als kenmerk van het gewest Holland was.

Een historisch hoogtepunt in het begin van de Tachtigjarige Oorlog is de inname van Den Briel door de geuzen op 1 april 1572. Muller schrijft over deze gebeurtenis: '… een tijdvak van welks voornaamste opvolgende, gewigtige wapenfeiten geleurde afbeeldingen tot ons gekomen, die ongeschonden bewaard, met de oorspronkelijke kleuren der vlaggen, onwedersprekeijke bewijzen opleveren, dat de vlag, rood-wit-blauw, toen niet alleen reeds bestond, maar ook dat haar gebruik bij de scheepvaart hier te lande zeer algemeen was, zonder dat er eenig blijk bestaat, dat een zo in het ooglopend algemeene invoering dezer vlag op dat tijdstip, van hoogerhand bevolen, of daartoe aanleiding gegeven was …'. Op een schilderij van Keller staat een geromantiseerde weergave van de inname van Den Briel afgebeeld met daarbij een fraaie rood-wit-blauwe vlag. We moeten hieraan echter niet al te veel waarde hechten, omdat dit schilderij uit de 18de eeuw stamt en dus ongetwijfeld wijsheid achteraf toont.

Muller maakt verder melding van een wandtapijt in de vergaderzaal van de Zeeuwse Staten. Het tapijt toont een gebeurtenis op 8 juli 1572. Zeeuwse schepen zijn in een gevecht verwikkeld met een Spaanse vloot. De Zeeuwse schepen voeren rood-wit-blauwe vlaggen. Maar er zijn ook dubbele Hollandse vlaggen; soms met een extra rode baan. Nog meer verwarring dus. Onderzoek leert dat er eigenlijk geconcludeerd moet worden dat er in deze roerige tijd niet iets zoals 'de' vlag was. Integendeel, er was een breed scala van op elkaar gelijkende vlaggen in omloop. Daarnaast kwam na verloop ook nog de Statenvlag, de vlag van de Staten-Generaal, in gebruik.

De Nederlandse vlag: een schimmig verleden/3