A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
Dansorgel Van het orgel afgeleid instrument. Een orgel
bestaat uit een groot aantal pijpen die elk slechts één toon
kunnen voortbrengen. De pijpen zijn in groepen verdeeld: de stemmen of registers.
De toon ontstaat door lucht door de pijpen te leiden. Een blaasbalg is nodig
om de benodigde lucht te verkrijgen. Bij draai- en dansorgels wordt de lucht
door een geperforeerd boek geperst. De gaten in het boek geven de toonhoogte
en de lengte van de tonen aan. Door middel van een ingenieus mechanisch
systeem worden de instructies in het boek overgebracht naar de pijpen.
Een draaiorgel heeft een zwengel die rondgedraaid moet worden om de blaasbalg
aan te drijven. Dit kan ook machinaal gebeuren. Draaorgels staan gewoonlijk
op wielen en kunnen dan ook als straat orgels gebruikt worden. Dansorgels
zijn daarentegen bedoeld om vast opgesteld te worden en worden altijd machinaal
aangedreven. Dansorgels stonden gewoonlijk in danslokalen of op kermissen.
De grootte van dansorgels varieert van kleiner dan een draaiorgel tot vele
malen groter dan een draaiorgel. Dansorgels zijn sinds de uitvinding van
de grammofoonplaat zeldzaam. In het zuiden van Nederland en in Vlaanderen
kunnen ze incidenteel nog worden aangetroffen.
Ach, die dansorgels! Het begon voor de redactie ooit met een café in Antwerpen. Een druk café waar achter in het lokaal een mechanisch orgel met veel geweld muziek stond te maken. Schrille en luide tonen boven het geroezemoes uit en een glas trappistenbier binnen handbereik. Later bleek dat er een leuk museum in Utrecht was, het Museum van Speeldoos tot Pierement. En daar kwamen we aan het eind van de rondleiding langs de dansorgels. Deze waren nog veel groter dan het orgel in Antwerpen. Ze maakten ook nog veel meer (en mooier) geluid. Natuurlijk, ze zijn niet meer van deze tijd, maar aan de andere kant maken ze iets dat tegenwoordig eveneens niet meer gevonden kan worden. Het is geschiedenis geworden, maar wel waard om gekoesterd te worden.
Twee orgels van orgelfabrikant Mortier: de Minerva (links) en de Jupiter
(rechts). De Jupiter is in de jaren vijftig grondig gemoderniseerd door
Decap Antwerpen en heeft dan ook niet meer het uiterlijk van een Mortier.
Een orgels van de orgelfabriek Decap Antwerpen: de Concordia (links). Nog
een orgel van Decap Herenthals: de Metro (rechts).
Alle foto's met dank aan de website Dansorgels.