Lekker! Naar de Chinees
De toerist, virtueel of niet, zal toch op gezette tijden ook wat
moeten eten. Nu zijn de meeste toeristen wat bangelijk aangelegd. Je weet
maar nooit wat ze hier door het eten doen, hoor je zal al gauw zeggen. Hebben
ze hier geen Chinees? Nee, die hebben ze niet; die is weg. Maar gelukkig
is er wel een Italiaan. Of een McDonalds.
Ja, zo gaat vergaat het veel toeristen. En dan te bedenken dat Nederlanders zijn groot geworden met vreemd eten, namelijk het zogenaamde Chinese eten (zie ook What's in a name? onderaan deze pagina over Chinees, Chinees-Indisch, Indonesisch). Er was zelfs een tijd dat uit eten gaan in Nederland synoniem was met naar de Chinees gaan of wel Chinees gaan eten. Als er iets exotisch kan zijn dan is wel het Chinese - of was het Indisch, of Chinees-Indisch? - eten. Maar wie tegenwoordig in Nederland een Chinees zoekt, zal geduld moeten hebben. Er een vinden is nog niet zo gemakkelijk, want er zijn er veel verdwenen. We gingen eens op onderzoek uit in een middelgrote stad in Nederland, namelijk Utrecht.
De eerste restaurants met Chinees/Indisch eten openden hier hun deuren in 1950. Het waren het Chinees-Indische Drakenburgh aan de Oudegracht, naar de naam van het middeleeuwse gebouw waarin het gevestigd was en Indisch-Chineese restaurant Huize Molukken in de Ambachtsstraat. In 1951 volgde Tong Ou in de Hardebollenstraat en Jih Sin in de Willemstraat. Het was het begin van een gestage groei in het aantal Chinese en Chinees-Indische restaurants. Een groei die zich tot in de jaren tachtig zou doorzetten, toen er tegen de vijftig van dergelijke restaurants in Utrecht waren, waarvan vijftien alleen al in de binnenstad. Daarna begon de teruggang. En wie nu in de Utrechtse binnenstad naar de Chinees wil, zoekt zich een ongeluk. Er zijn er nog maar twee: De Chinese Muur aan de Oudegracht, al enigszins buiten het centrum, en Fukien, een volhouder uit de jaren vijftig, aan de verscholen Rozenstraat. De Chinese Muur is echter al geen echte klassieker meer, want in de pogingen om het hoofd boven water te houden is er ook een wokafdeling aan toegevoegd. Wel zijn er nog twee restaurants die zich nadrukkelijk etaleren als Indonesisch restaurant. Dat brengt het totaal dus op vier. Maar al die andere Chinezen zijn vertrokken zonder een spoor achter te laten. Waar ooit restaurant China huisde, zit nu een prostituee. Hong Kong is nu een café, Jong An in de Kalverstraat is een opslagruimte en Deli in de Schoutenstraat is een gewoon woonhuis.
Het is al met al een opvallende en ook wat vreemde geschiedenis met die 'Chinese' restaurants. Nederland kende al sinds mensenheugenis Chinese restaurants, maar dan wel echte die alleen door Chinezen werden gefrequenteerd. De opkomst van de Chinese restaurants is echter gedeeltelijk verbonden met de onafhankelijkheid van Indonesië. Het leidde tot de terugkeer van Nederlanders maar ook tot de komst van veel Indische Nederlanders die hun eetcultuur meenamen. Maar dat was iets waar de meeste Nederlanders niet veel van moesten hebben: te vreemd en vooral te veel sambal. Het waren de oorspronkelijk Chinese restaurants die wel wat zagen in het Indische eten, maar dan op zijn Chinees en aangepast aan de Nederlandse smaak. Het was tenslotte een markt en er viel geld mee te verdienen. Zeker in de jaren vijftig, toen het zo zoetjes aan weer beter ging in Nederland.
En zo ontstond geleidelijk aan het Chinees-Indische eten dat alleen in naam met Indisch eten te maken had, maar door Chinezen werd klaargemaakt en aangepast was aan de Nederlandse smaak. En als we eerlijk zijn, heeft het eten van de Chinees weinig te maken met noch Chinees noch met Indisch eten. En wie wel eens argeloos een gerecht in het buitenland in een Chinees restaurant heeft besteld, weet wat wij bedoelen. Maar ja, het is allemaal verleden tijd. De Chinezen zijn verdrongen door de Italianen en de Italianen zijn ook al lang weer op hun retour. Het horecalandschap bestaat tegenwoordig uit een bonte verscheidenheid van exotische gerechten. We vragen ons af hoeveel daarvan echt is. Net zo echt als de Chinees van vroeger? Ons advies: eet vanavond maar thuis en laat een portie nasi goreng extra van de afhaalchinees bezorgen.
Meer Chinees:
what's in a name?