Klein maar fijn: Nauru
Er valt wat voor te zeggen om Vaticaanstad en Monaco in de rij van kleinste landen niet mee te rekenen. Vaticaanstad is tenslotte geen land in de tegenwoordig gebruikelijke zin. En Monaco bespraken we ook al. Dan zou Nauru het kleinste onafhankelijke land ter wereld zijn. Nauru, vroeger Naoeroe, kent een roerige, ongelukkige geschiedenis. Een lot dat het deelt met vele andere landen in de Stille Oceaan. Het fosfaat heeft Nauru groot financieel gewin opgeleverd. De keerzijde is dat 100 jaar fosfaatwinning 80% van het oppervlak van Nauru heeft aangetast. Het centrale plateau van het eiland is daardoor onvruchtbaar en onbewoonbaar geworden. Inmiddels zijn de fosfaatvoorraden uitgeput. Het fosfaat was het resultaat van duizenden jaren opstapeling van vogelpoep.
Nauru heeft natuurlijk als eiland altijd al bestaan. Toch zijn we in de westerse wereld gewoon om te zeggen dat op een goed moment het eiland is 'ontdekt'. Voor Nauru was dat in 1798, toen de Engelsman Fearn voet aan wal zette. Hij noemde het eiland Pleasant Island vanwege de uitbundige kustvegetatie en het aangename klimaat. Het eiland had één 'geluk': het lag ver weg van andere eilanden en landen in de Stille Oceaan. Het duurt daarom tot 1888, voordat het eiland gekolonialiseerd werd. Door de Duitsers in dit geval. Als onderdeel van de gebeurtenissen in de Eerste Wereldoorlog bezette Australië in 1914 het eiland. Na afloop van de oorlog werd het in 1920 een mandaatgebeid van de Volkenbond. De Tweede Wereldoorlog ging ook aan Nauru niet onopgemerkt voorbij. Japan bezette het eiland van 1942 tot 1945, waarna het in 1947 een trustgebeid van de Verenigde Staten werd onder gezamenlijk beheer met Australië, Nieuw-Zeeland en Groot-Brittannië. In 1968 volgde dan eindelijk de onafhankelijkheid.
De commerciële fosfaatwinning op Nauru begon in 1907. Ten tijde van de onafhankelijkheid was het fosfaat nog steeds een grote bron van inkomsten. Nu is dat al jaren niet meer zo en verkeert het land in een crisis. Het heeft geen andere substantiële bronnen van inkomsten, er is door de fosfaatwinning grote ecologische schade en tot overmaat van ramp is het eiland laag gelegen. Dit laatste maakt het (ei)land, zoals zo veel eilanden in de Stille Oceaan, bijzonder kwetsbaar voor de gevolgen van een eventuele klimaatverandering. Onafhankelijk of niet, Nauru heeft geen eigen munt; de Australische dollar is het betaalmiddel.
We vermoeden dat het eiland het in de toekomst van het toerisme zal moeten hebben. De Lonely Planet World Guide meldt ons: 'A colourful reef surrounds the island, the waters make great diving and the sport fishing is incomparable.' U zou dus moeten gaan om het aangename klimaat en de prachtige oceaan, want aan vertier en cultuur is er niet veel te beleven. Er zijn twee musea, het Arts & Crafts Centre en het Nauru Phosphate Corporation Museum. Beide zijn permanent gesloten, maar de sleutel kunt u krijgen bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. U zult echter niet opgewekt worden van de musea. Beide hebben een sfeer van dingen die voorbij zijn. Het Arts & Crafts Centre toont vooral objecten over een voorbije, bijna verdwenen cultuur. Het Nauru Phosphate Corporation Museum laat, ondanks zijn naam, veel memorabilia uit de Tweede Wereldoorlog zien.