Een kleine geschiedenis van het chemische neerslagonderzoek in Nederland

Neerslag: regen, sneeuw, hagel, maar uiteindelijk lijkt het allemaal water. Er waren echter al in de zeventiende eeuw onderzoekers die meer dachten te vinden dan alleen water. Wetenschappers zouden zich door de eeuwen heen om uiteenlopende redenen met de chemische samenstelling van neerslag bezighouden. Het Nederlandse onderzoek was veelal gebaseerd op eerdere ervaringen in het buitenland. Nederlandse onderzoekers hebben dan ook meestal op dit onderzoeksveld een bescheiden rol gespeeld. Een uitzondering vormde de periode van de zure regen in de jaren tachtig, toen Nederlandse onderzoekers aan het internationale front werkten. Dit artikel geeft een beknopt overzicht van het werk van Nederlandse onderzoekers te beginnen met Van Leeuwenhoek in 1702 tot in de jaren negentig van de twintigste eeuw.

Gedurende de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw hebben veel Nederlandse onderzoekers zich met de chemische samenstelling van neerslag beziggehouden. Dit onderzoek had echter een lange voorgeschiedenis. Al ruim drie eeuwen werd om uiteen-lopende redenen, op verschillende manieren en met wisselende invloed, onderzoek verricht. Aan het eind van de twintigste eeuw was de belangstelling weer tanende. Over de ontwikke-ling van het chemisch regenwateronderzoek is nog niet veel bekend. Alleen Rigby en Sinha (1961) en Asman en Conrads (1975) geven bibliografische overzichten, maar behandelen niet de meest recente en interessante periode. Decet en Mosello (1997) geven een overzicht dat vooral internationaal gericht is. Ook omdat het hier onderzoek betreft met een grote dynamiek en een nauwe samenhang met vraagstukken uit de milieubeheerpraktijk en het milieubeleid, is het de moeite waard hieraan aandacht te besteden.

In deze publicatie wordt een aanzet gedaan de geschiedenis van het Nederlandse chemisch neerslagonderzoek in kaart te brengen. Richtinggevende vragen zijn hoe belangrijk dit onderzoeksveld in Nederland was, wie de vooraanstaande onderzoekers waren, wat hen bewoog en in welke context zij werkten. Wat was de inhoud en de aard van hun onderzoek en voor welke problemen zagen zij zich gesteld?

Een verkorte versie is verschenen in het Jaarboek voor Ecologische Geschiedenis 2008 .

Uit de inhoud

Regen is meer dan water
De basis van het moderne regenwateronderzoek
Engels onderzoek naar stikstof
Bescheiden Nederlands onderzoek
Pioniers bij de drinkwaterbedrijven
Regen is als lucht
Een grootschalig verschijnsel
Kwaliteitsimpulsen
De ontdekking van de zure regen
Beleidsmatige aandacht
De juiste monsternemingsprocedure?
Van zure regen naar zure depositie
Aan het front in de jaren tachtig
Een ondeugdelijk apparaat
Sturing van het onderzoek en werk
Conclusie
Literatuur
Bijlage Enig historisch fotomateriaal
Noten

Download 'Een kleine geschiedenis van het chemische neerslagonderzoek in Nederland' [opent nieuw venster naar pdf-bestand, 3,2 MB]

Uit de hoogtijdagen van het wateronderzoek: het experimenteerveld voor onderzoek naar de chemische samenstelling van de neerslag op het terrein van het KNMI in de De Bilt, begin jaren tachtig. Er stonden ruim twintig neerslagvangers voor verschillende onderzoeksdoeleinden opgesteld. De witte hut in het midden is de meethut van het Rossby-meetnet die op dat moment nog steeds in bedrijf was. Foto © Ed Buijsman.