Dossier Nederlandse landschappen
De Waal tussen Varik en Zaltbommel
Onze reis begint in Zaltbommel of Bommel zoals het lang geheten heeft. De stompe toren van Zaltbommel is onmiskenbaar het gezichtbepalende element van dit stadje. Een provinciestadje dat Zaltbommel, maar dan wel met een roemrucht verleden. Een geschiedenis die teruggaat tot 850 en het is ook nog eens één van de 19 vestingsteden in Nederland. De stompe toren hoort bij de Grote- of Sint Maartenskerk. De spits is gesneuveld bij een blikseminslag in 1538. De spits werd echter herbouwd. Nogmaals ging de spits verloren door een blikseminslag en wel in 1696. Pogingen om de spits opnieuw te herbouwen zijn wel ondernomen, maar zonder resultaat gebleven. O ja, en 'Zalt' uit Zaltbommel komt natuurlijk van zout. Ooit was Zaltbommel het overslagpunt voor zout dat afkomstig was uit Engeland en verder naar Duitsland vervoerd moest worden.
De Martinus Nijhoffbrug
Maar voor dit alles komen we hier niet. We gaan naar de Waalkade,
want daar hebben we een fraai uitzicht op de Martinus Nijhoffbrug. De eerste
dan, want ooit zo is de bedoeling, zal er een tweede, identieke neergelegd
worden. Ongetwijfeld heeft Thijsse hier ook staan kijken naar wat nu de
oude, maar toen de splinternieuwe brug over de Waal was. De stalen vakwerkbrug
die op 18 november 1933 in gebruik is genomen en die gedeeltelijk nog te
zien is achter de Nijhoffbrug. Voor toen een fraai staaltje van techniek.
De opening van de verkeersbrug betekende natuurlijk een grote verbetering.
Tot dan moest het verkeer gebruik maken van een veerpont. Aardig is ook
dat Zaltbommel nog steeds een straat met de naam Veerweg heeft.
De spoorwegbrug die naast de verkeersbrug ligt, moet toen
al als een stuk antiek beschouwd zijn. Deze brug dateert namelijk van 1869.
Alhoewel...in 1932 verscheen een tweede spoorbrug naast de oude. Dat kon
vrij eenvoudig, omdat de onderbouw van de oorspronkelijke brug reeds ingericht
was voor dubbelspoor. Vandaar dat Thijsse in Onze groote rivieren
opmerkt: 'En over de riVier sprongen de bogen van de groote, toen nog nieuwe
spoorwegbrug'. De spoorwegbrug heeft een lengte van 865 meter en staat daarmee
nog steeds op de 7de plaats in de rij van langste bruggen in Nederland,
juist na de Nijhoffbrug.
We gaan op pad: langs de Waal, en wel in oostelijke richting. Naar Sint
Andries, Heerewaarden en Varik. Het kan met de auto, maar kost dan wel heel
veel kilometers. Het kan beter met de fiets, want dan kunnen we dichter
bij de rivier blijven en kunnen we bovendien bij Heerewaarden met een klein
pontje oversteken naar Varik. Let wel op de vaardata van het pontje om onaangename
verrassingen te vermijden!
Bruggen, veel bruggen
De 'oude' brug bij Zaltbommel is één van de bruggen die in
de jaren dertig over de grote rivieren zijn aangelegd. Dit was het gevolg
van het Rijkswegenplan uit 1927. De drie belangrijkste noord-zuid lopende
verkeerswegen moesten volgens dit plan van bruggen worden voorzien. In de
eerste plaats de weg van Rotterdam naar Breda. Dit betekende bruggen over
de Oude Maas bij Dordrecht en over het Hollands Diep bij Moerdijk. In de
tweede plaats de weg Utrecht-Den Bosch. Hier moesten maar liefst drie bruggen
worden gerealiseerd: over de Lek bij vianen, over de Waal bij Zaltbommel
en bij Hedel over de Maas. De laatste noord-zuid verbinding was die tussen
Arnhem en Den Bosch. Hier waren bruggen nodig over de Rijn bij Arnhem en
bij Nijmegen over de Waal. De derde brug in deze route bij Grave was al
gereed. Daarnaast waren nog een aantal andere bruggen waren geprojecteerd.
De bouw van de bruggen werd ter hand genomen in economisch moeilijke tijden.
Het bracht daarmee enige verlichting in de toen heersende malaise. Staalfabrieken
hadden weer wat werk en vele arbeiders konden aan de slag bij de bouw. Deze
veelheid van nieuwe bruggen zal Thijsse ongetwijfeld gewaardeerd hebben.
De 'oude' brug bij Zaltbommel bestond voor het gedeelte dat het zomerbed van de rivier overspande, uit drie overspanningen van elk 127 meter. Het winterbed van de rivier lag geheel aan de Utrechtse kant. Hiervoor waren acht overspanningen van elk ruim 60 meter gebruikt. De totale lengte van de brug kwam hiermee op ruim 850 meter. De brug heeft sterk onder de oorlog te lijden gehad. Zowel in 1940 als in 1945 zijn de bruggen over het zomerbed vernield door oorlogshandelingen. In beide gevallen is de brug echter daarna in de oorspronkelijke toestand herbouwd.
De brug is in 2007 ontmanteld.
Meer
over dit deel van De Waal
Dit verhaal nu ook als pdf-document beschikbaar!
Download 'Zaltbommel - Varik - Heerewaarden' [pdf-document, 1.0 Mb, opent in nieuw venster]