Dossier Nederlandse landschappen
Het Schoonrewoerdse wiel
'Eén van de allermooiste is die van Schoonrewoerd aan den Diefdijk'. Zo begint Thijsse in Waar wij wonen zijn beschrijving van het Schoonrewoerdse wiel. Het wiel ligt in het gebied met de fraaie naam de vijfheerenlanden, nog net in de provincie Zuid-Holland, ongeveer halverwege Zijderveld en Leerdam. De Diefdijk diende ooit als bescherming van het land van Zuid-Holland tussen rivieren als de Betuwe overstroomd raakte. In 1573 faalde deze bescherming en brak de dijk door met als resultaat het Schoonrewoerdse wiel. Thijsse bespreekt het wiel, dat ook wel het Wiel van Bassa wordt genoemd, in lovende termen. Hij beschrijft het als niet alleen het mooiste, maar ook het grootste wiel in Nederland.
Een wiel
Maar wat is een wiel eigenlijk? Een wiel is een water dat ontstaan
is na een doorbraak van een rivierdijk. Ze hebben meestal een beperkte oppervlakte,
maar kunnen wel tot 25 meter diep zijn. Langs de grote rivieren kunnen we
vele wielen aantreffen, even zovele getuigen dus van dijkdoorbraken. Alleen
al in de Betuwe treffen we een flink aantal wielen aan: het Galgenwiel bij
Asperen, het wiel (dat hier een waai heet) bij Zijderveld en de wielen bij
Elden, Ochten en Ingen. Wielen zijn over het algemeen niet alleen van betekenis
door hun fraaie landschappelijke karakteristieken, maar zijn vaak ook uit
oogpunt van natuurwaarde waardevol. Eén van de fraaiste is inderdaad
het Schoonrewoerdse wiel. In 1982 en opnieuw in 2002 bezochten wij het wiel.
En inderdaad, het is prachtig. Het lijkt alsof de tijd er aan voorbij is
gegaan. Het Schoonrewoerdse wiel is tegenwoordig een natuurgebied. Het gebied,
groot zo'n 13 ha, is in het bezit van het Zuid-Hollands Landschap. Het is,
behoudens een wandelroute, niet toegankelijk.
Een weergaloos landschap
De tocht naar het wiel toe alleen al is de moeite waard. Neem hiervoor
de toegangsroute vanuit het noorden, dus vanaf de autoweg A2. U rijdt dan
over de Diefdijk. Deze ligt hoog boven het landschap en geeft een fraai
uitzicht op de omgeving. Bij het wiel aangekomen, gaat u met de fiets of
lopend tegen de klok in om het wiel heen. Doe dat bijvoorbeeld in november
bij stormachtig herfstweer, zoals wij deden. Ten slotte komen we hier niet
voor de bijzondere bloemen, maar voor een majestueus, wijds landschap. Loodgrijze
luchten met af en toe slagregens en dan weer felblauwe opklaringen maakt
dit landschap weergaloos: de felblauwe lucht met grote hagelwitte wolken
die in het water van het wiel weerspiegeld worden. Waar de Diefdijk naar
links afbuigt, gaat we rechts naar beneden. Het eerste huis is de boerderij
waar ooit de familie Bassa woonde. Voorlopig wordt het wiel het meest van
de tijd aan het oog onttrokken door de riante huizen en bijbehorende percelen.
Slechts af en toe kunnen we een glimp van het wiel opvangen. Aan de westkant
waar de weg afbuigt naar het dorp Schoonrewoerd, loopt langs de boerderij
een pad dat terug naar het wiel voert. Wie met de auto is, kan hier zijn
auto kwijt op een piepklein parkeerplaatsje. Na enige tijd zien we aan de
linkerkant een boomgaard. Deze is zo te zien vrij toegankelijk. Verder loopt
het pad nu vlak langs het wiel en krijgen we een mooi uitzicht op de boerderij
aan de overzijde waar de wandeling begonnen is.
Het mooiste
Het mooiste is echter het laatste gedeelte, als we weer omhoog
gaan de Diefdijk op. We zijn nu aan de oostkant van het wiel. De hoge ligging
van de Diefdijk maakt dat we een fraai uitzicht op het wiel hebben. Het
is hier dat we de schoonheid van het wiel in volle omvang kunnen bewonderen.
Met de blauwe lucht, de grote wolken en achter ons de koeien kunnen we ons
even zeventig jaar terug in de tijd wanen. Het is terecht dat Thijsse zegt
dat dit het mooiste wiel van Nederland is. Het gezichtspunt van de oorspronkelijke
opname uit Waar wij wonen bevindt zich nu op privéterrein,
namelijk de boerderij waar ooit de familie woonde aan wie de naam van het
wiel is ontleend, de familie Bassa.
Foto's
van het Schoonrewoerdse wiel
Het verhaal is nu ook als pdf-document beschikbaar!
Download 'Het Schoonrewoerdse wiel' [pdf-document, 0.8 Mb, opent in nieuw venster]