De Veerweg
Er was een tijd dat veel straatnamen iets vertelden over de straat zelf. Er lag een station of een school aan. Of de weg leidde naar Amsterdam, Den Haag of Gennep. Zo was het ook met de Veerweg. Wie de Veerweg volgde zou ongetwijfeld bij een veer uitkomen. Maar is dat nog steeds zo? Kortom: wat vinden we tegenwoordig aan de Veerweg?
Ordelijke straatnamen
Er was een tijd dat de meeste straatnamen redelijk begrijpelijk waren. De namen waren bijvoorbeeld ontleend aan beroemde mensen. Of ze waren functioneel en melden iets over de betekenis van de betreffende straat. Voorbeelden van dergelijke straatnamen zijn:
•Ampèrestraat; genoemd naar de geleerde Ampère.
•Vondelllaan; als herinnering aan de grote Nederlandse letterkundige.
•Stationsstraat. De straat die naar het station leidt of waaraan het station gelegen is. [zie ook de pagina over de Stationstraat en wat dies meer zij]
•Schoolstraat. In deze straat bevindt zich een school.
•Vismarkt. Hier verhandelt men vis. Vergelijkbare namen zijn Ganzenmarkt, Varkensmarkt, Paardenmarkt en gewoon Markt als aanduiding voor een handelsplaats.
•Amsterdamse Straatweg: een bestrate weg die naar Amsterdam leidt.
Waar is Veerweg gebleven?
De wereld verandert, steden veranderen. En waar ooit een school stond, staan nu misschien woonhuizen. En de Stationsstraat leidt mogelijk al lang niet meer naar het station. Of het station staat er nog wel, maar de trein stopt er niet meer. En wie weet nog wie Ampère was? In deze traditie kunnen we ook de Veerweg of de Veerstraat plaatsen. De Veerweg zal vaak - maar niet altijd zoals we nog zullen zien – de weg zijn die naar het veer leidt of leidde. Het veer bracht ons vervolgens over het water naar de andere zijde van rivier of kanaal. We hebben eens de moeite genomen om in Nederland rond te kijken. Hoeveel Veerwegen en Veerstraten en andere 'Veer'-varianetn zijn er eigenlijk? En ligt aan al die Veerwegen nog wel een veer? Natuurlijk zullen niet alle veren aan de Veerweg liggen. Net zoals niet alle straten waarin zich een school bevindt, Schoolstraat heten. Dit verhaal zal niet ingaan op de namen van de straten waaraan veren liggen.
Daarnaast zijn er ook straatnamen die zeker iets met een veer te maken hebben (of hadden), maar die worden voorafgegaan door een bijvoeglijk naamwoord. Voorbeelden zijn: de Korte Veerpoortstraat in Doesburg, de Amsterdamse Veerkade in Den Haag, het Leidseveer in Utrecht, het Keizersveer in Geertruidenberg, de Katseveerweg in Goes, de Nieuwe Veerallee in Zwolle en de Kleefse Veerstraat in Nederasselt. Het voorkomen van dit soort namen hebben we echter niet systematisch onderzocht.
De Veerweg en dergelijke
Maar nu dus de Veerweg. Het onderzoek leerde dat de Veerweg en Veerstraat de meest voorkomende associaties met veer zijn. Er bleken echter allerlei soorten namen met het voorvoegsel ‘veer’ te zijn. Zo troffen we aan: Veerkade, Veerlaan, Veerplein, Veersteiger, Veerplaat, Veerpad, Veersloot, ’t Veer, Veerwagenweg, Veereinde, Veerstoep, Veerdijk, Veerdam, Veersingel, Veerhaven, Veerlaan, Veerallee, Veerhuis, Veersteeg en Veertunnel. Maar ook namen als Veerpoortdijk, Veerpoortstraat, Veerpoortwal en Veerhavenweg. Een respectabele lijst is het zeker; toch past hier een woord van waarschuwing. Veer heeft in het Nederlands namelijk verschillende betekenissen. Het kan niet alleen om een verbinding over water, maar ook over het onderdeel van een vogel. Dit soort namen hebben we echter nauwlijks aangetroffen. Vaker vonden we wel namen met het voorvoegsel veer in buurten met soortgelijk namen. Voorbeelden zijn de Veerweg in Heusden, waar geen water (meer) te bekennen was, maar wel een nabijgelegen. Of in Loon op Zand waar vlakbij de Veerweg ook een straat ligt met de naam Waterloop. En zo vonden we de Veerstraat in Amsterdam vlak bij de Zeilstraat, in Pekela vlak bij de Waterkant en in Bussum bij de Vlietlaan. We hielden uiteindelijk 135 straatnamen over die met een veer te maken hebben of hadden (afbeelding 1). De helft hierbij zijn Veerwegen. De Veerstraat scoort 16% en de Veerdam 10%; de resterende 25% wordt ingenomen door maar liefst 17 verschillende namen. En bij hoeveel van die Veerwegen, Veerdammen enzovoorts treffen we dan nog een veer aan? Dat is in 43% van de gevallen (afbeelding 2). Dit bewijst maar weer eens op een onvermoede manier dat er vroeger in Nederland veel meer verbindingen over het water met boten en bootjes waren.
Afbeelding 1 Voorkomen van de verschillende straatnamen die met ‘veer’ beginnen. De rubriek ‘Overig’ bevat 17 verschillende namen; voor een overzicht zie het volledige artikel.
Afbeelding 2 Verdeling van de straatnamen die met ‘veer’ beginnen in relatie tot de aanwezigheid van een veer.
