.Normen en waarden: goed geregeld!
Wij zijn als Nederlanders vaak trots op ons land: wij hebben het hier toch allemaal prima geregeld! Kom daar in het buitenland eens om. Graag verwijst de Nederlander naar achterlijke gebruiken in andere landen. Natuurlijk, we gaan graag op vakantie naar Frankrijk, Spanje of Griekenland, maar helemaal goed bij zijn ze daar toch niet.
Nee, dan in Nederland. Vi maakte ooit een schatting van het aantal verkeersborden. We kwamen daarbij uit op het waanzinnige aantal van een miljoen verkeersborden. En ook horen we geluiden over de regelzucht van de overheid: er is teveel geregeld! En dat moet minder, want het 'tast onze concurrentiepositie aan'. Ondernemers zijn bijvoorbeeld te veel tijd kwijt met 'het invullen van formulieren'. Wat klopt daar nu allemaal van? Jazeker, er is een sterke behoefte om veel te regelen. Alles in Nederland moet beheersbaar zijn of worden gemaakt. Alles moet ordelijk zijn en zodoende de indruk wekken dat het onder controle is. Bekijken we eens de situatie op de foto.
Een fietspad dat ook door auto's wordt gebruikt. Er geldt een snelheidsbeperking van 60 km per uur. Zoiets kan natuurlijk niet eeuwig duren; we moeten wel een beetje door kunnen rijden. Aha, daar is het bord dat het einde van de snelheidsbperking aangeeft. Vol gas dan maar. Maar helaas! De vreugde is van korte duur. De weg houdt op en gaat over in een fietspad. Tot in de puntjes geregeld, maar wat is dit voor onzin? Goed geregeld, zou je ook kunnen zeggen. Misschien wat overijverig, maar toch.
We kunnen er echter ook anders tegenaan kijken. Waarom moet er zo veel geregeld worden, zo kunnen we ons afvragen. De wereld is steeds ingewikkelder geworden, zo kan beluisterd worden. Om alles in goede banen te leiden, moet nu eenmaal veel geregeld worden. Maar klopt dat wel? De wereld mag dan ingewikkelder geworden zijn, wij zijn ook slimmer geworden, hebben gemiddeld een hogere opleiding genoten en zijn sociaal weerbaarder en mondiger geworden.
Nee, er zou wel eens ook iets anders mee kunnen spelen. En dat is dat het intrinsieke normbesef is afgenomen. Het besef dat je bepaalde dingen 'niet doet', zonder dat daar een oerwoud aan regelgeving voor nodig is. Waarom mag een topbestuurder in een publieke functie niet veel verdienen? Omdat dat niet geregeld is? Gewoon, omdat dat dat niet hoort in een publieke functie. Wie veel wil verdienen, moet in het bedrijfsleven gaan werken en daar topbestuurder zien te worden. Het argument dat de overheid op de arbeidsmarkt zogenaamd concurrerend moet zijn, is flauwekul. Dat hoeft de overheid helemaal niet te zijn. Werken voor de publieke zaak is een voorrecht, althans dat zou dat moeten zijn. Natuurlijk, deze gedachte is sterk aan erosie onderhevig en zal zeker ooit in de toekomst als obscuur worden gezien. Maar zover is het nu nog niet.
Intrinsiek normbesef lijkt ook al bijna zo'n achterhaald begrip. Het heeft echter lang geholpen de wereld leefbaar te houden. Om het nu af te doen als een ongewenste en achterhaalde burgermansbraafheid gaat te ver. Verandering kan ook bereikt worden door het goede te behouden en het ongewenste een nieuwe inhoud te geven. Nee, liever vluchten we in een extrinsieke aanpak, zodat we niet langer zelf verantwoordelijk gehouden kunnen worden, maar ongewenste toestanden kunnen toeschrijven aan een uit de hand gelopen systeem. Zoals met de verkeersborden.
