Amelisweerd en de peervormige stuifzwam
Een gewone paddestoel
De peervormige stuifzwam is een vrij algemeen voorkomende paddestoel in
Nederland. Al in het boek van Ruys uit 1909, 'Paddestoelen in Nederland',
werd de paddestoel beschreven: 'Op beschaduwde plaatsen, in bosschen op
zandigen bodem, meestal in aantal op of bij oude boomwortels, vrij algemeen
voorkomend'. Ook tegenwoordig is het nog een algemeen voorkomende paddestoel,
zo blijkt uit de 'Paddestoelenatlas van Nederland' uit 1996. De peervormige
stuifzwam is een voorbeeld van een stuifzwam. Dit betekent dat, als de sporen
rijp zijn, de zwam openbarst. Bij de peervormige stuifzwam gebeurt dit meestal
aan de top, waar zich een klein tepelvormig gedeelte bevindt. De paddestoel
groeit aan de voet van levende bomen, meestal loofbomen, in groepen. Het
is wat de Duitsers noemen een 'gesellige' paddestoel. Deze paddestoel komt
ook voor in Nieuw Amelisweerd, een landgoed ten oosten van de stad Utrecht.
Nieuw Amelisweerd is een onderdeel van een parkachtig landgoed dat bestaat
uit Oud Amelisweerd, Nieuw Amelisweerd en Rhijnauwen. Amelisweerd is eigendom
van de Gemeente Utrecht en heeft tegenwoordig een oppervlakte van 287 ha.
Ruimte voor de A27
Nieuw Amelisweerd kreeg in het begin van de jaren zeventig en tachtig landelijke
bekendheid door de aanleg van de autosnelweg de A27. Waar ooit de peervormige
stuifzwam groeide, raast nu over acht banen het verkeer voorbij. Het begin
van de teloorgang van de peervormige stuifzwam lag in 1968. In dat jaar
verscheen het Rijkswegenplan 1968. Dit document, dat geproduceerd was door
Rijkswaterstaat, voorzag een A27 tussen Breda en Hilversum. Ten oosten van
Utrecht zou de A27 , zo was het plan, dwars door Nieuw Amelisweerd lopen.
De A27 uitgevoerd als achtbaans snelweg, verhoogd aangelegd en met een totale
breedte van 132 meter. Het was Jaap Pontier, student bouwkunde, die in 1971
bij toeval op de plannen stuitte. De planvorming en de voorbereidingen voor
de aanleg bleken toen al zo ver te zijn gevorderd dat Rijkswaterstaat voorzag
dat de weg in 1974 geopend zou kunnen worden.
De Werkgroep Amelisweerd
Pontier richtte de Werkgroep Amelisweerd op die zich zou gaan verzetten
tegen de aanleg van de A27 voor zover het het gedeelte betreft dat door
Amelisweerd aangelegd zoul worden. De Werkgroep die in feite tegen de aanleg
van de weg was, kwam met alternatieven. Na veel gedoe werd door Rijkswaterstaat
een nieuw tracé vastgesteld. Dit liep ter hoogte van Amelisweerd
80 meter meer naar het westen dan het oorspronkelijke tracé. De weg
zou Amelisweerd nu nog maar net doorsnijden. Een overwinning voor de Werkgroep;
Rijkswaterstaat beschouwde het als een nederlaag. In 1975 werd bekend dat
de plannen er nu van uitgingen dat de weg in Amelisweerd verdiept zoul worden
aangelegd. De acties werden met hernieuwde energie hervat. Immers, Rijkswaterstaat
had niet stil gezeten en de Werkgroep had niet opgelet. Het omstreden gedeelte
van de A27 lag in drie bestemmingsplannen van de gemeente Utrecht. Alleen
in het middelste lag Amelisweerd en daar richtte zich de aandacht op. Het
bestemmingsplan voor het zuidelijke deel werd goedgekeurd en Rijkswaterstaat
ging daar dan ook voortvarend aan de slag.
De laatste schakel!!
Op zeker moment zijn de voorbereidingen al gevorderd tot aan de bosrand,
de grens van de twee bestemmingsplannen. Sommigen spreken van een domino
strategie van Rijkswaterstaat. Iedere keer kleine stukjes voortgaan, realiseren,
investeren. Dit wordt gevolgd door het presenteren van onvermijdelijkheden
presenteren en wijzen op kapitaalvernietiging als de weg er niet komt. Voortgaande
procedures met bestemmingsplannen, en een weinig karaktervaste Utrechtse
gemeenteraad, het sleept aan. De overheidsdemagogie is al die tijd niet
van de lucht. Minister van Verkeer en Waterstaat, Tuijnman: 'Amelisweerd
is de enige nog ontbrekende schakel in de wegverbinding tussen Oslo en Madrid.'
Een onbekende ambtenaar: 'heel Nederland, nee zelfs heel Europa klem zal
komen te staan bij Oudenrijn, als die weg er niet komt.'
Weg met die struiken!
In 1982 heeft de politiek definitief besloten tot in de Tweede Kamer toe:
de weg zal er komen. In september van dat jaar lopen er nog drie procedures
bij de Raad van State. Minister Zeevalking geeft toestemming tot het kappen
van de bomen, de eerste fase van de aanleg van de weg. In een laatste poging
spant Vrienden van Amelisweerd een kort geding aan om het kappen te verbieden.Het
is 24 september 1982. Het kort geding tegen de kapvergunning loopt, terwijl
tegelijkertijd de bomen al geveld worden. In minder dan een dag is de kaalslag
voltooid: ruim 500 bomen zijn verwijderd, ooit door een bestuurder 'een
rij struiken' genoemd.Het gedeelte van de A27 door Amelisweerd is op 33
december 1999 geopend. Aan de oostzijde van de weg, daar waar het bos ligt,
zijn grote geluidsschermen geplaatst. Niet dat het veel helpt, het verblijf
is in dit gedeelte van dit bos door het aanzienlijke verkeerlawaai weinig
aangenaam. Alleen als het erg hard waait, overstemt het geruis van de bomen
het verkeerslawaai. De peervormige stuifzwam zal ongetwijfeld nog steeds
aangetroffen kunnen worden in Nieuw Amelisweerd. Paddestoelen zijn immers
niet gevoelig voor lawaai?