Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Een wondere wereld

Het surrealistische landschap van de bruinkoolmijnen

Het surrealistische landschap van de bruinkoolmijnen
Het surrealistische landschap van de bruinkoolmijnen

Graafmachine
Graafmachines tot 100 meter hoog

Inden

Inden
Dorpen moeten worden afgebroken, zoals Inden; inwoners worden 'umgesiedelt'

De toegangsweg naar de dagbouw Inden
De toegangsweg naar de dagbouw Inden; het lijkt wel een natuurgebied

Promofolder van Rheinbraun

Een goede PR doet wonderen en Rheinbraun weet daar alles van.

Uitzichtspunten
Op diverse plaatsen rond de bruinkoolmijnen zijn uitzichtspunten aangelegd. Ook dat is al goed voor fabuleuze ver- en dieptegezichten.

Folder van Rheinbraun met de locaties van de uitzichtspunten [naar pdf-document; opent in een nieuw venster]

Een merkwaardig landschap: de zegeningen van Rheinbraun

Vlak over grens met Duitsland ter hoogte van Limburg ligt in de deelstaat Noordrijn-Westfalen een groot gebied waar zich bruinkool in de bodem bevindt. In de driehoek Aken, Kerpen, Grevenboich liggen een aantal bruinkoolmijnen. Hier wordt door het Duitse bedrijf Rheinbraun bruinkool in dagbouw gewonnen. Dagbouw wil zeggen dat vanaf het aardoppervlak de grond wordt uitgegraven tot aan de bruinkoollagen en dat vervolgens de bruinkool wordt gedolven.

Er zijn op dit moment vier bruinkoolmijnen in bedrijf: Inden, Fortuna/Bergheim, Garzweiler en Hambach. Hier spelen zich gebeurtenissen af van een onvoorstelbare omvang. De dagbouw speelt zich over oppervlakten van enkele tientallen km². De grootste is Garzweiler met een bedrijfsoppervlakte van 25 km². Diepten van de dagbouwmijnen variëren van 150 tot 300 meter; dit laatste in Hambach. Uitgraven tot op deze diepten betekent dat continu grote hoeveelheden grondwater weggepompt moeten worden, omdat anders de dagbouw vol zou lopen.

Er komen bij de winning ook grote hoeveelheden onbruikbaar materiaal vrij. Gemiddeld ontslaat bij elke ton gewonnen bruinkool 3-5 m³ afval. Dit wordt grotendeels in de dagbouw zelf opgeslagen, waardoor surrealistische landschappen ontstaan. Ontginning van een concessie kan, afhankelijk van de grootte, enkele tot vele tientallen jaren in beslag nemen.

Alles in het groot

Bij de dagbouw wordt iedere keer dezelfde methode toegepast. Het oppervlak van het te ontginnen wordt eerst volledig 'leeg' gemaakt. Alle bebouwing, alle vegetatie, natuur wordt verwijderd. Vervolgens worden de bovenste grondlagen verwijderd. Hoe ver dit gebeurt, hangt af van de diepte waarop de bruinkoollagen beginnen; het kan gaan om bovenlagen tot 100 meter. Daarna begint de winning van de bruinkool. Het hier beschreven proces baant zich een weg door het landschap.

De graafmachines hebben ook al van die onvoorstelbare afmetingen: ruim 200 meter lang en tot 100 m hoog. Bij het leegmaken van het landschap vóór de winning worden ook dorpen afgebroken. De huizen worden opgekocht door Rheinbraun; de bewoners veelal verplaatst naar nieuw gebouwde wijken bij bestaande dorpen. In het jargon heet dit 'umgesiedelt'. Waar de bruinkool volledig gewonnen is, wordt het landschap gerecultiveerd. Er wordt nieuwe natuur aangelegd en soms worden er ook nieuwe dorpen gebouwd.

Garzweiler

Garzweiler bestaat eigenlijk uit Garzweiler I en Grazweiler II; zij worden gescheiden door een autoweg de A44. Garzweiler I zal in 2006 'klaar' zijn. Dan wordt overgestoken naar Garzweiler II; de autobaan zal er wel voor worden afgebroken. Het dorp Otzenrath dat vlak aan de autoweg ligt, zal rond 2006 zijn afgebroken. Al sinds enige jaren worden de huizen in Otzenrath opgekocht door Rheinbraun en sterft het dorp een langzame dood. Over enige jaren zal het er uitzien als nu het dorp Inden: huizen met dichtgespijkerde ramen; een enkel huis nog bewoond. De dagbouw in Garzweiler, die begonnen is in 1982, zal tot 2044 doorgaan. Sinds 1950 zijn 30.000 mensen 'umgesiedelt'. Als de huidige plannen volledig worden uitgevoerd zullen er de komende tientallen jaren nog zo'n 7.500 mensen moeten verhuizen.

Milieu en andere onbelangrijke zaken

Garzweiler II is een belangrijk item geweest bij de verkiezingen in 1995 in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. De Groenen gingen de verkiezingen in met de belofte dat Garzweiler II gestopt zou worden, kwamen na de verkiezingen aan de macht samen met de SPD en hebben zich daarna gecommitteerd aan de plannen. Garzweiler II kon gewoon doorgaan, ook onder verantwoordelijkheid van ministers van de Groenen. Maar ja, het gaat dan ook om 40.000 arbeidsplaatsen, waarvan 12.000 direct bij Rheinbraun. In Duitsland wordt 25% van de stroom opgewekt in elektriciteitscentrales die met bruinkool gestookt worden; voor Noordrijn-Westfalen is dit zelfs 40%.

In de nabijheid van de bruinkoolwinningsplaatsen staan drie elektriciteitscentrales die bruinkool als brandstof gebruiken. Deze centrales hebben een gezamenlijk vermogen van bijna 10.000 Mega Watt. Per jaar gebruiken zij zo'n 85% van de 110 miljoen ton bruinkool die afgegraven wordt. Energietechnisch gezien is bruinkool een weinig aantrekkelijke brandstof. De energie inhoud van bruinkool bedraagt maar 40-70% van die van steenkool. Pikant detail is dat, sinds de elektriciteitsmarkt geliberaliseerd is, 10% van de elektriciteit in Nederland wordt ingevoerd. Gedeeltelijk vindt deze import uit Duitsland plaats en dus gebruiken we in Nederland ook met bruinkool opgewekte stroom.

De fabuleuze PR van Rheinbraun

Rheinbraun brengt vele informatiebladen, boekjes en posters uit, zelfs wandelkaarten van de gerecultiveerde gebieden. Sommige zijn ook in Nederlands verkrijgbaar. Alles is uiteraard gratis. Rheinbraun organiseert ook een aantal malen per jaar excursies. Men kan dan in een bus een rondrit maken door een bruinkoolwinnigsgebied, inclusief bezoek aan de dagbouw. Een bezoek aan een dagbouwmijn Garzweiler is een aantal malen per jaar mogelijk. Tijdens deze 'open dagen' rijden bussen vanaf het startpunt altijd naar behoefte van 10 tot 16 uur. Startpunt is Bedburg-Kaster, vanaf de parkeerplaats bij de tennishal. Aanmelding is niet nodig; de deelname is kosteloos.

Een bezoekje aan Tagebau Garzweiler in 2014

De data voor een bezoek aan de Tagebau Garzweiler zijn in 2014: 18 mei, 15 juni, 24 augustus en 21 september. Alle data betreffen een zondag. Let op: sinds kort wordt aangeraden om telefonisch te reserveren. Zie ook Öffentliche Tagebautouren 2014 mit neuem Anmeldeverfahren.

 Informatie elders

De bruinkoolmijnen van Rheinbraun
Dagbouw Garzweiler
Dagbouw Hambach
Dagbouw Inden

Leuke foto's die een goede indruk van de excursie met een bus geven
Bezoek aan de bruinkoolmijnen

Bezichtiging van de bruinkoolmijnen in Noordrijn-Westfalen
Folder van Rheinbraun [pdf-document; opent in nieuw venster]

Niet iedereen is het er mee eens. Alternatieve informatie is er ook
Braunkohle im Rheinland
Verheizte Heimat - zerstörte Landschaft - ruiniertes Klima

Informatie over wat voorbij is
Verdwenen dorpen (Liste abgebaggerter Ortschaften)

Tagebau Inden

Ein Dorf stirbt. Otzenrath(alt) wird zum Geister-Dorf

Foto's von Reumerman, teil 1, Ghosttown Otzenrath

Foto's von Reumerman, teil 2, Ghosttown Otzenrath

Die ehemalige A44 Aachen-Düsseldorf