What's in a name?
Volgens officiële gegevens van de Amerikaanse overheid heeft de Verenigde Staten vanaf 1945 totaal 1054 proeven met atomaire springladingen gedaan. We gebruiken met opzet de uitdrukking atomaire springladingen, omdat, zoals we nog zullen zien, lang niet alle experimenten met wapengebruik te maken hadden. Maar eerst iets anders. Zo'n hoeveelheid proeven: hoe hield men die uit elkaar? We onderzochten het systeem van naamgeving en raakten voor het eerst volkomen op dood spoor.
16 juli 1945, 5:29:45 lokale tijd, was het tijdstip van de eerste ontploffing van een bom met een atomaire lading. Het was de test van de allereerste plutoniumbom in de Alamogordo woestijn in Nieuw Mexico, Verenigde Staten. We schreven daarover in VI nummer 1 van juni 2001. Het project heette Trinity (Drieëenheid) en de test kreeg de naam Gadget (uitvinding, instrumentje). Hiermee bleek de toon gezet voor de latere naamgeving. Een project met één of meer experimenten kreeg een naam en de afzonderlijke experimenten kregen ook nog eens een naam. Dus de tweede testserie in 1946 op Bikini eiland kreeg de naam Operation Crossroads en bestond uit de testen Abel en Baker.
Oppenheimer was leider van het Manhattan project, dat leidde tot de eerste
atoombommen. Oppenheimer over de naam van de eerste test: 'Why I chose the
name is not clear, but I know what thoughts were in my mind. There is a
poem of John Donne, written just before his death, which I know and love.
From it a quotation:
"As West and East
In all flatt Maps - and and I am one - are one,
So death doth touch the Resurrection" '
Hieruit spreekt de hoop dat de bom - die dood zal brengen - ook uiteindelijk
zal bijdragen tot wederopstanding en verlossing van de mensheid. Een gedachte
die sterk beïnvloed was door de overtuigingen van de fysicus Niels
Bohr.
Oppenheimer geeft toe 'that still does not make a Trintity' en verwijst
naar nog een ander gedicht, maar besluit met: 'Beyond this, I have no clues
whatever'. Het is dus niet sluitend, maar het is tenminste wat. Iets wat
we later helemaal niet meer krijgen.
Los hiervan staan de twee gebruikte atoombommen, die op Hiroshima en Nagasaki.
Deze vallen niet in de categorie 'testen' en zijn dan ook niet in de officiële
lijsten van Amerikaanse nucleaire testen opgenomen. Wel hadden de bommen
codenamen, namelijk Little Boy and Fat Man. Een verwijzing naar het uiterlijk
van de bommen.
Demonstratiemodellen van Little Boy (links) en Fat Man (rechts) in het National
Atomic Museum in Albuquerque, North Minnesota, USA.