Voortschrijdende Inzichten

Verrassende onderwerpen | Nieuwe invalshoeken

Illustraties uit 'Bescherm u zelf'

Het hier besproken boekje is voor weinig geld (~ 5 €) nog antiquarisch te vinden. Kijk bijvoorbeeld bij Boekwinkeltjes of Antiqbook.

Dossier 'Herinneringen aan de Koude Oorlog'
6. Meer voorlichting

Bescherm u zelfIn het begin van de jaren zestig kwam er opnieuw voorlichting. We beginnen met het boekje 'Bescherm u zelf' met als ondertitel 'Handleiding voor individuele-, gezins- en groepsbescherming'. Dit boekje verscheen in 1961 in drie elkaar snel opvolgende oplagen. Een curieus boekje: het eerste gedeelte van zo'n 40 pagina's gaat over handige of nuttige onderwerpen als 'Verkeersveiligheid voor uw kind', 'Veiligheid in huis', 'Eerste hulp', 'Thuisverpleging' en 'Het bestrijden van brand'. We hadden echter al gewaarschuwd kunnen zijn. In het voorwoord valt al de zinsnede 'ook de oorlogsdreiging vormt een gevaar'. En in de inleiding wordt openlijk gesproken over de atoombom. En ook: 'Weet u iets af van de gevolgen van een kernwapenexplosie en weet u ook welke maatregelen u kunt nemen om deze gevolgen tot een minimum te beperken?'

Het mag ons dus niet verbazen als we op pagina 44 opeens een hoofdstuk zien met als titel 'Wat voor bombardementen kunnen we verwachten als er weer een oorlog zou uitbreken?' De resterende 80 pagina's gaan vervolgens vrijwel uitsluitend over kernwapens en de mogelijke gevolgen ervan. De hoofdboodschap blijkt te zijn dat met de juiste voorzorgen het allemaal best wel mee zal vallen. Met zachte zeep, plakband, hardboard en wat zandzakken kunnen we veel gevaren minimaliseren. We nemen u mee door de wonderlijke wereld van een land dat getroffen is door atoombomexplosies.

Al snel krijgen we geruststellende woorden te horen. De H-bom zal 'waarschijnlijk niet tegen doelen in ons land worden gebruikt'. Een verdere geruststelling wordt ons aangeboden in de vorm van de A-bom: 'we nemen hiervoor een atoombom zoals die op Hirosjima gebruikt is'. Hiermee volgt de auteur nog steeds het al jaren bestaande regeringsstandpunt dat er in Nederland geen waterstofbommen (in het jargon van destijds H-bommen) en grote atoombommen gebruikt zullen worden. Alleen kleine: deze heten nog steeds de 'nominale bom'. Deze heeft een kracht van 20 ton TNT. Er zijn dan echter al door de Amerikanen proeven genomen met atoombommen met een kracht tot 400 kiloton, terwijl de waterstofbommen al tot 15 megaton (= 15.000 kon) zijn gekomen.

Maar hoe kunnen we ons nu beschermen? De fall-out, dat is de radioactieve neerslag die optreedt na de explosie van een kernwapen, is zeer gevaarlijk en bovendien onzichtbaar. Gelukkig wordt er naar gestreefd om door een zogenaamde 'Waarschuwing Fall-out' ons een uur van te voren te waarschuwen. En vijf minuten voordat de fall-out neerdaalt krijgen we het 'Fall-out alarm' te horen. De fall-out geeft straling af en dat is hetgene waartegen we ons moeten beschermen. Liefst in de kelder van ons huis. We mogen dan rekenen 'op een verblijf binnenshuis van ongeveer 7 dagen en misschien langer'. Wat we verder nodig hebben, zullen we later horen.

Een lastig punt is het stofdicht maken van ons huis. Om de fall-out buiten te sluiten, moet het huis volledig stofdicht gemaakt worden. Dit moet grotendeels al gedaan zijn, voordat er sprake is van fall-out. Is er eenmaal fall-out in aantocht, dan hebben we nog één uur (zie hiervoor). Deze tijd kunnen we benutten om dan de laatste kieren en spleten dicht te maken. Hiervoor gebruiken we plakband, leukoplast, stopverf en zachte zeep. En we mogen niets vergeten: luchtroosters, ventilatoren, dakraampjes, schoorsteenopeningen, drempels, kozijnen‚Ķ.. En dit moet dus grotendeels van te voren gebeurd zijn! Hoe men zich dit alles voorstelt in de praktijk, wordt helaas niet geheel duidelijk. Wel wordt ons voortdurend voorgegaan dat onder geen enkel beding stof in het huis mag doordringen.

Een andere brandende kwestie is: waar ons te verschuilen. 'En elke zelfs beperkte, verantwoorde schuilgelegenheid biedt overlevingskans!', zo lezen we. Dat stelt gerust. 'Misschien heeft u een tuin, waarin u een schuilplaats kunt maken van grote rioolbuizen met een zandlaag van 90 cm erop.' Maar een kelder of een souterrain kan ook. Heeft u dit alles niet? Misschien woont u in een flatgebouw, dan kan een 'gezamenlijke fietsenstelling' uitkomst bieden. Meer mogelijkheden biedt de schrijver ons helaas niet. Wel krijgen we in de vorm van een afbeelding de suggestie aangereikt dat een schuilplaats onder een keldertrap ook zou kunnen voldoen.

In de schuilplaats hebben we natuurlijk van alles nodig. Allerhande praktische zaken als een zaklantaarn en een radio, maar ook halma, lotto, brei- of naaiwerk, want 'als men in een zenuwachtige stemming in een kleine ruimte lang bij elkaar hokt, zal het uiterst moeilijk worden, het goede humeur te behouden'. Vergeet ook het fluitje niet voor het contact 'wanneer een gedeelte van uw huis ingestort mocht zijn'. En zo gaat het nog vele pagina's door. Diverse situaties passeren de revue: op kantoor, op straat, op het platteland. Maar steeds moeten we toch vooral begrijpen dat bij de juiste maatregelen en het juiste gedrag de situatie beheersbaar is. Ongemakkelijk, dat wel, als we maar juist handelen. Zoals het tijdig aanleggen van een flinke watervoorraad. Reken daarbij op 5 liter per persoon per dag. En vergeet het vluchtkoffertje niet! Kortom: met eenvoudige middelen zouden we het allemaal wel overleven.

7. Het hoogtepunt